Znane postacie

wstecz

ALEKSANDER ŚWIĘTOCHOWSKI
PSEUDONIM: WŁADYSŁAW OKOŃSKI, POSEŁ PRAWDY

Urodził się 18 stycznia 1849 roku w Stoczku koło Garwolina. Zmarł 25 kwietnia 1938 roku w Gołotczyźnie. Był publicystą, pisarzem, krytykiem literackim a także filozofem i historykiem. Wybitny działacz społeczno-oświatowy, za największe dzieło swojego życia w tej dziedzinie uważał powstanie jeszcze pod rozbiorami szkół rolniczych w Gołotczyźnie i Bratnem. Należał do czołowych ideologów i przywódców pozytywizmu warszawskiego. Studiował historię w Szkole Głównej w Warszawie, a na Uniwersytecie w Lipsku uzyskał doktorat z filozofii.
W Przeglądzie Tygodniowym sformułował program młodych pozytywistów, był redaktorem i wydawcą Nowin, przez blisko dwadzieścia lat (1881-1902) wydawał Prawdę, potem miesięcznik Kultura Polska i Humanista Polski. Domagał się dla Królestwa Polskiego autonomii.

W latach 1906-1913 założył i kierował Towarzystwem Kultury Polskiej, które miało swoje oddziały m.in. w Ciechanowie, Pułtusku, Mławie, Płońsku. Był gorącym rzecznikiem postępu, oświaty, kultury, walczył o równe prawa dla kobiet, Żydów, zwalczał konserwatyzm, wstecznictwo i klerykalizm.

Od 1912 roku aż do śmierci mieszkał w Gołotczyźnie, gdzie związał się wspólną ideą i głębszym uczuciem osobistym z Aleksandrą Bąkowską. Oboje założyli tu dwie szkoły. Świętochowski jeździł do Golądkowa, Sokołówka i innych szkół z odczytami, do niego przyjeżdżało wielu pisarzy i działaczy po słowa otuchy, radę. Wreszcie w Gołotczyźnie powstała większość jego aktualnych po dzień dzisiejszy prac. Jego dorobek pisarski jest bogaty i bardzo różnorodny.

Oto tylko niektóre tytuły jego prac: Siedem grzechów głównych, O powstawaniu praw moralnych, Dramata, Liberum veto, O prawach człowieka i obywatela, O prawach mniejszości, Czcigodni Polacy, Historia chłopów polskich, Genealogia teraźniejszości, Pisma wybrane, Wspomnienia i inne.

Pochowany został na cmentarzu w Sońsku twarzą zwrócony w stronę szkół rolniczych, które tak ukochał i którym poświęcił dużą część swojego długiego życia oraz prawie cały majątek. Pamięć o nim przetrwa w pokoleniach, w ich świadomości, a tu w Gołotczyźnie powstaje Muzeum im. Świętochowskiego, jest jego pomnik dłuta T. Łodziany, tablica pamiątkowa ufundowana przez Towarzystwo Miłośników Ziemi Ciechanowskiej na Almie, domu, w którym zakończył się jeden z najczynniejszych i najowocniejszych żywotów w życiu społecznym i literaturze polskiej (S. Sandker).

Aleksander Świętochowski - Liberum Veto [wybór felietonów]

.

Aleksandra Bąkowska

ALEKSANDRA BĄKOWSKA

Urodziła się w Ślubowie w gminie Sońsk w roku 1851. Rodzice jej, Sędzimirowie skoligaceni z arystokratycznymi rodami myśleli o zupełnie innej drodze życiowej dla młodej hrabianki. Wcześnie wydali ją za mąż za typowego przedstawiciela ich świata, do którego ona już nie należała. Po mężu odziedziczyła tylko nazwisko.Wkrótce wyjechała do Warszawy, oddaliła się od swojej, krytycznie do niej nastawionej rodziny. Ideowo związała się z czasopismem Głos, które nawoływało do podniesienia ludności chłopskiej z nędzy, o oświatę i kulturę dla niej.
W Warszawie poznała Aleksandra Świętochowskiego i odtąd połączyli się na długie lata.W Warszawie dokonała przekładu dzieła antropologa i socjologa Morgana Społeczeństwo pierwotne i książki Taylora Antropologia. W 1889 roku opublikowała ona w czasopiśmie ludoznawczym Wisła artykuł pt. O metodzie badań i rozwoju instytucji w zastosowaniu do praw małżeństwa i pochodzenia. Ten rodzaj pracy Bąkowskiej dowodzi jak rozległe były jej zainteresowania i jak była ona zdolna.

Będąc w Warszawie zakupiła majątek Gołotczyznę i z góry założyła przeznaczenie jego na cele społeczne. Jak się później okazało powstała tu szkoła rolnicza dla dziewcząt, potem dla chłopców. Życie jej i działalność nie była łatwa. Dużo przeszkód zewnętrznych było do pokonania. Do tego jeszcze ogromne zacofanie, konserwatyzm i przeszkody ze strony własnego środowiska.Tylko ludzie przeniknięci do głębi ideami pozytywistycznymi i umiłowaniem biednego ludu mogli to przetrwać. I przetrwali. Gołotczyzna w ostatnich latach zaborów i w odrodzonej Polsce była wielkim ogniskiem oświaty i światła. Trzeba pamiętać, że swoje dzisiejsze istnienie zawdzięcza Aleksandrze Bąkowskiej, Aleksandrowi Świętochowskiemu i tym wszystkim, którzy widzieli dalej, żyli szybciej, wyprzedzali swoją epokę.Aleksandra Bąkowska na trwałe weszła do historii nie tylko lokalnej.

Zmarła w maju 1926 roku. Spoczywa na cmentarzu w Klukowie obok swoich rodziców. Na skromnym grobie widnieje napis: Żyła w zacności, zmarła w chwale,zmartwychwstaje w czci serc wdzięcznych. Na to epitafium trzeba było zapracować. A pamięć o niej, jej dziele, jest ponadczasowa. Cmentarz jest odwiedzany przez młodzież z Gołotczyzny, a ostatnio w 55 rocznicę jej śmierci wspólnie z Towarzystwem Miłośników Ziemi Ciechanowskiej odbyło się na jej grobie uroczyste złożenie kwiatów. Ukazują się rocznicowe artykuły, które przypominają młodszym pokoleniom tę wspaniałą postać, przepięknej urody, gorącego serca, bielszą od śniegu, jak nazywali ją ci, którzy mieli szczęście ją spotykać i korzystać z jej dobrodziejstw. Czas mija. Niewiele osób pamięta piosenkę, którą lubiła Aleksandra Bąkowska, którą wtedy codziennie słychać było w Gołotczyźnie z ust rozśpiewanej młodzieży chłopskiej:

Byśmy zawsze tak śpiewały
Dzielne mogły być
Gołotczyznę pamiętały
Póki będziem żyć

Źródło: E. Lewandowski - Bratniacy Gołotczyzna 1984.

.

TOMASZ OSTASZEWSKI

Tomasz Ostaszewski (ur. 20 grudnia 1746, zm. 17 stycznia 1817) - biskup płocki 1809-1817, senator Księstwa Warszawskiego, kawaler Orderu Św. Stanisława; brat posła na Sejm Czteroletni, Nereusza Ostaszewskiego.
Był synem Floriana Antoniego i Marianny z Bartołtów, właścicieli dóbr Gołoczyzna w ziemi ciechanowskiej. W 1761 r. wstąpił do zakonu Jezuitów. Po ukończeniu seminarium i otrzymaniu w 1770 r. święceń kapłańskich rozpoczął karierę kościelną u boku biskupa chełmskiego, a następnie poznańskiego, Antoniego Okęckiego. W 1773 został kanonikiem chełmskim, a w 1781 kanonikiem poznańskim. Po śmierci Okęckiego pełnił, od 1793 roku, funkcje wikariusza generalnego warszawskiego, a następnie kanclerza kapituły warszawskiej.

Na wniosek ministra spraw wewnętrznych Księstwa Warszawskiego, Jana Łuszczewskiego został - po śmierci biskupa Onufrego Kajetana Szembeka - wybrany przez kapitułę w dniu 7 marca 1809 biskupem płockim. Jego oficjalna prekonizacja na biskupstwo płockie nastąpiła 4 września 1815. Sakry udzielił mu w dniu 12 listopada 1815 biskup kielecki Wojciech Górski.

Brał udział w posiedzeniach senatu Księstwa Warszawskiego. Był pierwszym, który w liście pasterskim powiadomił społeczeństwo o utworzeniu Królestwa Polskiego w 1815 roku.

Zmarł w Warszawie. Pochowany został w Katedrze św. Jana. Był kawalerem Orderu Św. Stanisława. Z zapisanych przez niego funduszy odrestaurowano katedrę płocką.

Literatura:
Cytowany w księgach grodzkich wieczystych ciechanowskich w AGAD: 143 (k. 448), 144 (k. 269-269v), 152 (k. 213-214v, 357-357v, 425v-426v), 154 (k. 55v-57v, 163, 218-219), 155 (k. 32v), 158 (k. 67v-68), 159 (k. 50). Wywód przodków na podstawie ksiąg grodzkich i ziemskich w AGAD:
Praesentatio Thomae Ostaszewski ad canonicatum Chełmensem cathedralem, zob. Teodor Żychliński, Złota księga szlachty polskiej, t. 31, str. 53

.

NEREUSZ OSTASZEWSKI

Nereusz Ostaszewski herbu Ostoja (ur. ok. 1750, zm. 1803) - poseł na Sejm Czteroletni, szambelan króla Stanisława Augusta. Brat biskupa płockiego, Tomasza Ostaszewskiego.

Urodził się około 1750 r. jako syn Floriana Antoniego Ostaszewskiego, skarbnika bracławskiego (od 1765 r. wojskiego ciechanowskiego), i Marianny z Bartołtów. Jego ojciec był właścicielem dóbr Gołoczyzna w ziemi ciechanowskiej, które nabył w 1757 r. od Wawrzyńca Celińskiego, skarbnika czernichowskiego. W latach 1782-1786 był Nereusz Ostaszewski lustratorem generalnym skarbu koronnego dla Mazowsza, a od 1789 szambelanem króla Stanisława Augusta. W związku z uchwaloną przez Sejm w dniu 30 maja 1789 ofiarą z dóbr ziemskich i duchownych wszedł do komisji ofiary dla powiatu ciechanowskiego. W 1790 roku, gdy wybrano kolejny komplet posłów do obradującego od 1788 roku Sejmu (który obradował odtąd w podwojonym składzie), wszedł do izby poselskiej jako delegat ziemi ciechanowskiej. Uczestniczył w uchwaleniu Konstytucji 3 maja.

Po przystąpieniu króla Stanisława Augusta do konfederacji targowickiej złożył mandat poselski potwierdzając to deklaracją w dniu 2 listopada 1792 treści:J.W. Nereusz Ostaszewski, Chambelan Jego Król. Mości i poseł ziemi ciechanowskiej na Sejm zeszły wybrany, dobrowolnie zeznał, jako dość czyniąc zwierzchniej dziś władzy, to jest Konfederacji Generalnej Korony w Targowicy pod laską JWP Stanisława Szczęsnego Potockiego, Generała Artylerii Koronnej i wszelkim od tejże wydanym Uniwersałom, składa funkcję poselską i tejże odstępuje, a takowe oświadczenie własnej ręki swojej podpisem zatwierdza.

Od lat osiemdziesiątych XVIII wieku był właścicielem dóbr Przybojewo i Wólka Przybójewska w ziemi zakroczymskiej. Dwór jego w Przybojewie spalił się podczas wojen napoleońskich.

Miał sześciu braci i cztery siostry: Jana (od 1785 chorążego przasnyskiego, żonatego najpierw z Franciszką Nakielską, a następnie Józefą z Okęcką), Tomasza (w latach 1809-1817 biskupa płockiego), Antoniego (od 1782 adjutanta w randze kapitana w korpusie milicji skarbu koronnego), Tadeusza (od 1781 podwojewodzego ciechanowskiego), Teodora (w 1783 burgrabiego zakroczymskiego), Bazylego (od 1782 instygatora komisji skarbu koronnego), Ignacego, Elżbietę zamężną za Tomaszem Łebkowskim, Brygidę zamężną za Teofilem Żółtowskim, Anieszkę-Franciszkę zamężną za Jakubem Miszewskim i wcześnie zmarłą Magdalenę.

Z małżeństwa z Joanną Miszewską herbu Lubicz z Węgrzynowa, córką Szymona Miszewskiego, sędziego ziemskiego wyszogrodzkiego i Agaty z Dembowskich z Pacyny, miał troje dzieci: Zuzannę Mariannę Ostaszewską urodzoną 11 VIII 1797 w Przybojewie, Katarzynę Cecylię Kordulę Ostaszewską urodzoną 22 XI 1798 w Przybojewie i syna Józefa Gabriela Benedykta Ostaszewskiego urodzonego 19 III 1800 w Przybojewie.

Literatura:
-Przodkowie Nereusza Ostaszewskiego (na podstawie ksiąg grodzkich i ziemskich w AGAD).
-Archiwum Główne Akt Dawnych, Księga ciechanowska grodzka wieczysta 129, k. 273: Intromissio Floriano Antonio Ostaszewski in villas Strusin, Strusinek, Gołotczyzna, Pogąsty etc (1757 r.)
-Volumina Legum, IX, 87 i 208
-Archiwum Główne Akt Dawnych, Księga ciechanowska grodzka wieczysta 173, k. 105v.

Nereusz Ostaszewski jest cytowany w następujących księgach grodzkich i ziemskich w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie:
Seweryn Uruski, Rodzina, Herbarz szlachty polskiej, str. 71; Teodor Żychliński, Złota księga szlachty polskiej, t. 10, ss.236 i 244; Elżbieta Sęczys, Szlachta wylegitymowana w Królestwie Polskim w latach 1836-1861, Warszawa 2000, str. 499

.

URSZULA RZECZKOWSKA (1934-1978)
muzyk, kompozytor

Niezwykłe zainteresowanie Urszuli muzyką widoczne było już w jej dzieciństwie, a pierwsze zetknięcie się z instrumentami miało miejsce w czasie okupacji hitlerowskiej. Ojciec, Roman Rzeczkowski (1905-1955) wracając do domu z robót przymusowych w Niemczech przywiózł niedużą harmonię. Odtąd uczyła się grać.

Gdy chodziła do Publicznej Szkoły Powszechnej w Sońsku, swoją grą uświetniała szkolne akademie i inne uroczystości. Grała też w domu dziecka w Gołotczyźnie-Dziarnach, w Szkole Rolniczej Bratne i w Liceum Ogólnokształcącym w Ciechanowie, w którym uczyła się po ukończeniu szkoły powszechnej.

Do szkoły muzycznej im. Fryderyka Chopina w Warszawie została przyjęta niemal bez egzaminu. Szkołę muzyczną ukończyła celująco w 1956r. i zaraz związała się z różnymi zespołami. Przez kilka lat grała w zespole żeńskim Klips, z którym odbyła tournee po krajach europejskich i USA. Ten zespół towarzyszył później przez kilka lat Mieczysławowo Fogowi.

Muzyka, a później komponowanie, stanowiły sens jej życia. Zaczęła opracowywać melodie, do których teksty były najczęściej autorstwa Jana Stanisławskiego, znanego z programów satyrycznych. Jej utwory, mimo zmieniającej się mody, nadal są śpiewane. Piosenki są żywe, dynamiczne, melodyjne i pogodne.

Najbardziej znane to: Cała sala śpiewa z nami, Orkiestry dęte, Ostatni walc, Złota polska jesień, Nadleciał wiatr.

Wykonywali je: Halina Kunicka, Regina Pisarek, Danuta Rinn, Irena Santor, Jerzy Połomski, Waldemar Kocoń.

Miała i inne pasje: wychowana nad Soną, świetnie pływała. Do domu rodzinnego w Gołotczyźnie przyjeżdżała często. Dla najbliższych była podporą materialna i źródłem satysfakcji.

Urszula Rzeczkowska była u szczytu swych możliwości twórczych, gdy niespodziewanie przyszedł kres. Zmarła nagle na ulicy Górczewskiej w Warszawie, przy której mieszkała. Stało się to 18 lipca 1978 r., a po kliku dniach odbył się jej pogrzeb w Sońsku. Zgromadzenie żałobne było ogromne, na ostatnie pożegnanie przybyli wielbiciele jej talentu, wykonawcy piosenek i bliscy. Spoczęła w grobie rodzinnym, obok ojca i matki.

Literatura: E. Lewandowski, Ciechanowianie - szkice biograficzne, część II:

wstecz